Amaliy g‘oyalar, mustaqil materiallar va foydali manbalar.
Oilalar journalBog‘chadan keyin bola arzimas narsadan ham yig‘laydi, sizda esa xotirjam tushuntirishga kuch qolmagan. Bunday paytda mukammal ota-ona bo‘lish shart emas. Xavfsiz muhit, kattaga ozgina tayanch va uddalasa bo‘ladigan bitta keyingi qadam kerak.
Oilalar journalMehribon munosabat qoidalar yo‘q degani emas. Bolaga rad javobi berish, xavfli harakatni to‘xtatish va oqibatni tuzatishni so‘rash mumkin — mehrdan mahrum qilish tahdidi, qarindoshlar oldida uyaltirish va yorliqlarsiz. Kundalik oilaviy misollarni ko‘rib chiqamiz.
Oilalar journal«Kuning qanday o‘tdi?» — «Yaxshi». Katta yaqinlik istasa ham, suhbat ba’zan shu yerda tugaydi. Kichik almashinuvdan boshlash mumkin: bola nima qilayotganini payqash, javob qaytarish va uning javobiga joy qoldirish. Hamma narsa haqida majburiy hisobot shart emas.
Oilalar journalBola ertalab sizdan ajralgisi kelmaydi, kechqurun esa buvisi bilan bemalol o‘ynaydi. Bitta shunday holat munosabatingiz sifatini belgilamaydi. Bog‘lanishni oilaning imtihoniga aylantirmay, kundalik aloqada nimalarga e’tibor berish mumkinligini ko‘rib chiqamiz.
Oilalar journalBola sizga tosh ko‘rsatadi, tovushni takrorlaydi yoki yengingizdan tortadi. Har safar dars o‘tish kerak emas. Ba’zan uning taklifini payqab, javob berib, keyingi harakatini kutish kifoya. Kichik bola bilan oddiy kunda shunday muloqot qanday bo‘lishini ko‘ramiz.
Oilalar journal«Bolaning hislarini tushunsam, unga rad javobi berish mumkinmi?» Mumkin. Iliq munosabat va qoida turli savollarga javob beradi: odam nimani his qilyapti va hozir nima qilish mumkin. Uyda ikkalasini qanday saqlashni misollarda ko‘ramiz.
Oilalar journalJanjal tugagan, lekin kechki ovqatda hamma jim. Darhol katta suhbat boshlab, yarashishni talab qilish shart emas. Avval xavfsizlikni ta’minlash, o‘z harakatingizni tan olish va bola darrov qabul qilishi shart bo‘lmagan kichik aloqa taklifidan boshlash mumkin.
Oilalar journalQoidalar ko‘pincha faqat buzilganda esga tushadi. Bitta kelishuvni oldindan gaplashib ko‘ring: nega kerak, har kim aynan nima qiladi va bajara olmasa qanday yo‘l tutiladi. Bolaning ishtiroki kattalarning xavfsizlik uchun mas’uliyatini bekor qilmaydi.
Oilalar journalYaqinlik uchun bo‘sh kecha kerakdek tuyuladi, lekin ish, yo‘l va uy yumushlari bor. Bitta oddiy vaziyatdan boshlash mumkin: bola suhbatga erishish uchun tomosha ko‘rsatishi yoki e’tiborni ishlab olishi shart bo‘lmasin.
Oilalar journalBir katta yana o‘ynashga ruxsat beradi, boshqasi bolani uxlashga tayyorlayapti. Turli qarashlar hokimiyat talashishga aylanishi shart emas. Eng to‘g‘ri tarbiyachini qidirish o‘rniga bitta takroriy vaziyat va umumiy vazifadan boshlang.
Oilalar journalO‘smir yozishmalarini o‘qimaslikni so‘raydi, ota-ona esa xavfsizligini bilmoqchi. Ikkala ehtiyojni birga muhokama qilish mumkin. Ishonch qoidalar umuman bo‘lmasligini anglatmaydi, g‘amxo‘rlik esa har mayda ishni tun-u kun tekshirishga aylanishi shart emas.
Oilalar journalBola uchrashganda qarindoshini o‘pishni istamaydi. Bu hurmat yoki mehrdan voz kechish degani emas. Iliq salomlashishning boshqa yo‘lini topish mumkin. Mehr yoki hurmatni isbotlash uchun istalmagan teginishga rozi bo‘lish shart emas.
Oilalar journal«O‘zimni yomon his qilyapman» degan gap xafalik, charchoq, xavotir yoki bir nechta kechinmani bildirishi mumkin. Kattaning vazifasi hisni bir urinishda topish emas, mos so‘z izlashga yordam berishdir. Qisqa suhbat, tanish hikoya va bolaga sizni tuzatish imkoniyati bunda asqatadi.
Oilalar journal«Jahllanma» degan gap kuchli kechinma bilan nima qilishni tushuntirmaydi. Hisni harakatdan ajratish, xavfsizlikni saqlash va keyin muammoni aytishning boshqa yo‘lini mashq qilish foydaliroq. Buning uchun urishga ruxsat berish yoki jahlning o‘zi uchun uyaltirish kerak emas.
Oilalar journalStol o‘yinida yutqazish ba’zan yig‘i va «Boshqa hech qachon o‘ynamayman» bilan tugaydi. Xafalikni masxara qilish ham, har safar g‘alaba va’da qilish ham shart emas. Aynan shu natijani boshdan o‘tkazishga va yana urinib ko‘rish imkonini saqlashga yordam berish mumkin.
Oilalar journalHamdardlik fikrni xatosiz o‘qish qobiliyati emas. Oila uchun boshqani sezish, taxminni tekshirish va unga mos yordamni taklif qilishni o‘rganish foydaliroq. Oddiy hikoya yoki kichik umumiy ishdan boshlash mumkin.
Oilalar journalMehribon bo‘lish har qanday iltimosga rozi bo‘lish, yoqimsiz tegishga chidash yoki barcha narsasini berish degani emas. Bolaga boshqani hisobga olishni va o‘z chegarasini saqlashni birga o‘rgatish mumkin. Bu vazifalar bir-biriga zid emas.
Oilalar journalMinnatdorlik mehmon oldida vaqtida aytilgan so‘z bilan cheklanmaydi. Bolaga g‘amxo‘rlikni sezish va javob yo‘lini tanlashga yordam berish mumkin. To‘g‘ri hisni majburlash va sovg‘ani qarzga aylantirish shart emas.
Oilalar journal«Bu adolatsiz» turli narsani anglatishi mumkin: tushunarsiz qoida, xuddi shuncha olish istagi yoki eshitilmaganlik hissi. Avval aniq nizoni tushunib, qaror mezonini aytish foydali. His bilan darhol bahslashish shart emas.
Oilalar journalBola halollik haqidagi gaplarimizni eshitadi, lekin o‘z xatolarimizni qanday tuzatishimizni ham ko‘radi. Buni katta nasihatdan emas, oddiy kundalik ishlardan boshlash mumkin. O‘zini yoki bolani odamlar oldida uyaltirish kerak emas.
Oilalar journalYolg‘on ortida turli sabablar bo‘lishi mumkin: xayoliy o‘yin, javobdan qo‘rqish, yoqimli ko‘rinish yoki qilgan ishni yashirish istagi. Bolani darhol insofsiz deb belgilashdan ko‘ra, vaziyatni tushunish foydaliroq.
Oilalar journalBa’zan «kechir» so‘zining o‘zi yetmaydi, ayniqsa undan keyin ayblov kelsa. Foydali uzr aniq harakatni aytadi, uning ta’sirini tan oladi va tuzatishga joy qoldiradi. Darhol yarashishni talab qilish shart emas.
Oilalar journalBiror narsa sinsa yoki kimdir xafa bo‘lsa, katta tezroq jazo belgilashni xohlashi mumkin. Ammo oilaga aniq zararni tuzatish ham kerak. Suhbatni xavfsizlik, bolaning ishtiroki va uddalasa bo‘ladigan tiklash atrofida qurish mumkin.
Oilalar journalBola maydonchada, sinfda va qarindoshlar orasida tili, odati va imkoniyati turlicha odamlarni uchratadi. Farqlar haqida ochiq va hurmat bilan gaplashish mumkin. Boshqa odamni omma oldidagi dars uchun namuna qilish kerak emas.
Toshkent · butun oila uchun
