Barcha maqolalar
Hozir bo‘layotgan narsaga javob bering
Harvard Center on the Developing Child «serve and return»ni kichik bola va g‘amxo‘r katta o‘rtasidagi javobli almashinuv deb tushuntiradi. Boshlanishi savol bo‘lishi shart emas: nigoh, tovush, imo yoki qiziq buyumni ko‘rsatish ham bo‘lishi mumkin.
Bola derazadagi itni ko‘rsatsa, avval e’tiborini baham ko‘ring: «Panjalari ho‘l ekan». Keyin kuting. Darhol rangi, zoti va panjalari sonini so‘rash shart emas. It haqidagi misol tahririyatniki; manbaning asosiy g‘oyasi ilk rivojlanishga oid, har qanday o‘smirni gapirtirish kafolati emas.
Beshta o‘rniga bitta savol
Maktabdan keyin to‘liq hisobot o‘rniga kichik tanlovdan boshlang: «Tanaffus haqida gapirmoqchimisan yoki avval ovqat yeymizmi?» «Keyinroq» degani bola nimanidir yashiryapti degani emas. Kechki ovqatdan keyin gaplashishni kelishish mumkin.
Bola hikoyasini boshlagan bo‘lsa, yangi mavzu bilan bo‘lmang. «Keyin nima qilding?» navbatni unga qoldiradi. «Nega yana to‘g‘ri javob bermading?» esa suhbatni tekshiruvga aylantiradi. Bu jumlalar to‘g‘ri ota-onalik testi emas, tahririyat misollari.
Avval qanday yordam kerakligini aniqlang
Bola do‘stidan shikoyat qilsa, katta darrov yechim aytib yuborishi oson. Avval so‘rab ko‘ring: «Hozir seni tinglashim kerakmi yoki nima qilishni birga o‘ylaymizmi?» Kichik bola uchun sodda ayting: «Yoningdaman. Aytib ber yoki ko‘rsat».
Tinglash har bir bahoga qo‘shilish degani emas. Boshqa odamni ayblamasdan eshitganingizni qaytaring: «Seni chaqirishmaganda xafa bo‘libsan». Hikoyada xavf yoki zo‘ravonlik bo‘lsa, katta har qanday sirni saqlashga va’da berish o‘rniga xavfsizlik haqida g‘amxo‘rlik qilishi kerak.
Ikki til imtihon emas
Oilada o‘zbekcha, ruscha va boshqa tillar yangrashi mumkin. Kundalik voqeani aytishda bolaga hozir qulay bo‘lgan ifodani tanlash imkonini bering. So‘zni tushunmasangiz, tushungandek ko‘rinish o‘rniga ma’nosini so‘rang.
Masalan, buyumni ko‘rsatishni yoki fikrini odatdagi so‘z bilan tugatishni so‘rashingiz mumkin. Til bilan alohida shug‘ullanish va ko‘ngilsiz voqea haqida gaplashish — ikki xil vazifa. Bola nimadan ranjiganini tushuntirayotganda har bir qo‘shimchani tuzatish shart emas. Bu muloqot taklifi, til o‘rganishda muayyan natija va’dasi emas.
Gapirish majburiyatisiz kichik odat
Tanish paytni tanlash mumkin: choy tayyor bo‘lguncha, uyga qaytishda yoki kitob ko‘rayotganda. Bolada gapirish, chizish, ko‘rsatish yoki shunchaki yoningizda bo‘lish imkoniyati qolsin. Suhbat uchun qimmat rivojlantiruvchi buyumlar kerak emas.
Har kimga kun davomida payqagan bitta narsani aytishni taklif qiling. Eng foydali voqea bo‘yicha musobaqaga aylantirmang va minnatdorlik bildirishga majburlamang. Katta ham kichik voqeani aytishi oddiy almashinuv bo‘lishi mumkin; bu boladan kattani ovutish yoki uning muammolarini hal qilishni so‘rash emas.
Suhbat chiqishmasa, keyin qaytish mumkin
«Hozir tinglashdan ko‘ra ko‘proq savol berganga o‘xshayman. Qaytadan boshlaylikmi yoki keyinroq gaplashamizmi?» deyish mumkin. Bu boladan darhol ochilishni talab qilmaydi. Taklifingiz bosimsiz qolishi mumkin.
Yaqin kunlarda bitta kichik qiziqish belgisini payqab, unga javob qaytarib ko‘ring. So‘zlar sonini emas, bir-biringizga joy qoldira olayotganingizni kuzating. Bola uzoq vaqt odatdagi muloqotdan qochsa yoki aniq qiynalayotgan bo‘lsa, jimligiga qarab tashxis qo‘ymasdan, tegishli mutaxassis bilan muhokama qiling.