Amaliy g‘oyalar, mustaqil materiallar va foydali manbalar.
Oilalar journalMehribon munosabat qoidalar yo‘q degani emas. Bolaga rad javobi berish, xavfli harakatni to‘xtatish va oqibatni tuzatishni so‘rash mumkin — mehrdan mahrum qilish tahdidi, qarindoshlar oldida uyaltirish va yorliqlarsiz. Kundalik oilaviy misollarni ko‘rib chiqamiz.
Oilalar journal«Kuning qanday o‘tdi?» — «Yaxshi». Katta yaqinlik istasa ham, suhbat ba’zan shu yerda tugaydi. Kichik almashinuvdan boshlash mumkin: bola nima qilayotganini payqash, javob qaytarish va uning javobiga joy qoldirish. Hamma narsa haqida majburiy hisobot shart emas.
Oilalar journalHamdardlik fikrni xatosiz o‘qish qobiliyati emas. Oila uchun boshqani sezish, taxminni tekshirish va unga mos yordamni taklif qilishni o‘rganish foydaliroq. Oddiy hikoya yoki kichik umumiy ishdan boshlash mumkin.
Oilalar journalMehribon bo‘lish har qanday iltimosga rozi bo‘lish, yoqimsiz tegishga chidash yoki barcha narsasini berish degani emas. Bolaga boshqani hisobga olishni va o‘z chegarasini saqlashni birga o‘rgatish mumkin. Bu vazifalar bir-biriga zid emas.
Oilalar journalMinnatdorlik mehmon oldida vaqtida aytilgan so‘z bilan cheklanmaydi. Bolaga g‘amxo‘rlikni sezish va javob yo‘lini tanlashga yordam berish mumkin. To‘g‘ri hisni majburlash va sovg‘ani qarzga aylantirish shart emas.
Oilalar journal«Bu adolatsiz» turli narsani anglatishi mumkin: tushunarsiz qoida, xuddi shuncha olish istagi yoki eshitilmaganlik hissi. Avval aniq nizoni tushunib, qaror mezonini aytish foydali. His bilan darhol bahslashish shart emas.
Oilalar journalBola halollik haqidagi gaplarimizni eshitadi, lekin o‘z xatolarimizni qanday tuzatishimizni ham ko‘radi. Buni katta nasihatdan emas, oddiy kundalik ishlardan boshlash mumkin. O‘zini yoki bolani odamlar oldida uyaltirish kerak emas.
Oilalar journalYolg‘on ortida turli sabablar bo‘lishi mumkin: xayoliy o‘yin, javobdan qo‘rqish, yoqimli ko‘rinish yoki qilgan ishni yashirish istagi. Bolani darhol insofsiz deb belgilashdan ko‘ra, vaziyatni tushunish foydaliroq.
Oilalar journalBa’zan «kechir» so‘zining o‘zi yetmaydi, ayniqsa undan keyin ayblov kelsa. Foydali uzr aniq harakatni aytadi, uning ta’sirini tan oladi va tuzatishga joy qoldiradi. Darhol yarashishni talab qilish shart emas.
Oilalar journalBiror narsa sinsa yoki kimdir xafa bo‘lsa, katta tezroq jazo belgilashni xohlashi mumkin. Ammo oilaga aniq zararni tuzatish ham kerak. Suhbatni xavfsizlik, bolaning ishtiroki va uddalasa bo‘ladigan tiklash atrofida qurish mumkin.
Oilalar journalBola maydonchada, sinfda va qarindoshlar orasida tili, odati va imkoniyati turlicha odamlarni uchratadi. Farqlar haqida ochiq va hurmat bilan gaplashish mumkin. Boshqa odamni omma oldidagi dars uchun namuna qilish kerak emas.
Oilalar journalMas’uliyat «katta bo‘l» degan talabdan emas, o‘rganish mumkin bo‘lgan tushunarli ishdan boshlanadi. Bolaning kuchiga mos vazifa tanlab, natija qanday ko‘rinishi va qayerda yordam kerakligini kelishamiz.
Oilalar journalBa’zan bola ishni boshlamaydi, chunki iltimos juda uzun yoki tushunarsiz. Uni balandroq takrorlashdan oldin, vazifani aniq, uddalasa bo‘ladigan va hozirgi vaziyatda seziladigan qilib ko‘ring.
Oilalar journalBola tayyorlanish kerakligini biladi, lekin yana paypog‘ini yo‘qotadi va sumkasini unutadi. Bu har doim itoatsizlik haqida emas. Rejani eslab turish, boshqa ishga o‘tish va to‘xtashga yordam beradigan ko‘nikmalarni kundalik hayotda qanday qo‘llashni ko‘ramiz.
Oilalar journalU uzoq vaqt garaj quradi, lekin daftar ustida tez chalg‘iydi. Bundan bola erinmoqda yoki o‘zini bilmaganga solmoqda degan xulosa chiqmaydi. Ko‘proq diqqat talab qilishdan oldin vazifa, muhit va yordamni ko‘rib chiqamiz.
Oilalar journal«Piyolalarni ol, nonni yig‘ishtir, salfetka keltir — nega yana hech narsa qilmading?» Ba’zan iltimosning o‘zi uni to‘liq yodda tutish uchun juda uzun. Xotirani sinash o‘rniga bolaga haqiqiy ishni bajarishda yordam beramiz.
Oilalar journalSayr va’da qilingan, ammo tashqarida jala. Katta uchun bu kichik o‘zgarish, bola uchun esa tushunarli rejaning buzilishi. Xafa bo‘lishni darhol to‘xtatishni talab qilmay boshqa variantni izlashga qanday yordam berishni ko‘ramiz.
Oilalar journalBola qutini avtobusga aylantiradi, katta esa «foydali mashg‘ulot» taklif qilgisi keladi. Erkin o‘yinning o‘zi oilaviy kunda joyga loyiq. Nimani bolaga qoldirish, qayerda katta kerakligi va nega o‘yin chiroyli ish bilan tugashi shart emasligini ko‘ramiz.
Oilalar journalQo‘l mehnati ishi buziladi va qo‘l tezda hammasini tuzatgisi keladi. Mustaqillikni qo‘llash bolani qiyinchilik bilan yolg‘iz qoldirish emas. Uning ishtiroki va yechim topish imkonini saqlaydigan yordamni tanlab ko‘ramiz.
Oilalar journalHar sahifa uchun sovg‘a va’da qilishga to‘g‘ri kelsa, qiziqish tugmasini topgingiz keladi. Avval ishga nima to‘sqinlik qilayotganini bilish kerak: tushunarsizlikmi, qiyinlikmi, qiziqmaslikmi yoki charchoqmi? Mukofotni butunlay taqiqlamasdan variantlarni ko‘ramiz.
Oilalar journal«Sen eng aqllisan» iliq eshitiladi, ammo aynan nima yaxshi chiqqanini aytmaydi. Aniq fikr umumiy yorliqdan foydaliroq bo‘lishi mumkin. Har urinishni baholashga aylantirmay, harakatni payqaydigan maqtov haqida gaplashamiz.
Oilalar journalOta-ona ham choy to‘kadi, vaqtni chalkashtiradi va yo‘lni adashtiradi. Bunday paytda xato bilan o‘zini kamsitmay va aybdor izlamay muomala qilishni ko‘rsatish mumkin. Bola doim haq bo‘ladigan kattaga muhtoj emas.
Oilalar journalStullar poyezdga, qog‘oz chiptaga, katta esa yo‘lovchiga aylanadi. Rolli o‘yin uchun tayyor kasb to‘plami olish yoki rivojlanishni tekshirish shart emas. Umumiy voqeani qo‘llab, bolaga o‘z qarori uchun joy qoldirish mumkin.
Oilalar journalO‘smir ko‘proq erkinlik so‘raganda ota-ona buni «endi menga ehtiyojing yo‘q» deb eshitishi mumkin. Mustaqillik oiladan uzilish degani emas. Qarorlarni asta-sekin topshirish va qiyin vaziyatda murojaat qilsa bo‘ladigan katta bo‘lib qolish haqida gaplashamiz.
O‘zbekiston · butun oila uchun
