Barcha maqolalar
Bolani emas, harakatni tasvirlang
Ikki gapni solishtiring: «Juda yomon bolasan» va «Singlingni turtding, unga og‘ridi». Birinchisi odamni baholaydi. Ikkinchisi nima bo‘lganini va nimani to‘xtatish kerakligini ko‘rsatadi. UNICEFning ijobiy intizom yondashuvi munosabatlar, aniq kutilmalar va xulqni o‘rgatishga e’tibor beradi.
Oilaviy suhbatda «Sen doim hammasini buzasan» o‘rniga aniq vaziyatni ayting: «Akangning rasmiga sening bo‘yog‘ing tushdi. To‘xtab, nima bo‘lganini tushunaylik». Bu darhol bo‘ysunish va’dasi emas, muammoni aniqroq ifodalash usuli.
Qoidani qisqa ayting
Uzun nutq o‘rniga bitta tushunarli qoida ayting: «Odamlarga suv sachratmaymiz. Suvni tog‘oraga quyish mumkin». Hozir xavfsiz variant bo‘lmasa, buni ham ayting: «Suv bilan o‘yinni hozir tugatamiz». Har bir rad javobini muzokaraga aylantirish shart emas.
Qaysi taqiqlar haqiqatan kerakligini oldindan o‘ylang: xavfsizlik, boshqalarning buyumlari, uxlayotganlarning tinchi. Deyarli hamma narsa taqiqlansa, qoidani saqlash ham, mustaqil harakat joyini tushunish ham qiyinlashadi. Ba’zan stolni eski qog‘oz bilan yopib, shu joyda rasm chizishga ruxsat berish yetadi.
Faqat haqiqiy tanlovni taklif qiling
«Mo‘yqalamlarni o‘zing yig‘asanmi yoki birga qilamizmi?» — tushunarli vazifani bajarish usulini tanlash. «Ketamizmi yoki seni shu yerda qoldiraymi?» esa tanlov emas, tahdid. Qarorni katta allaqachon qabul qilgan bo‘lsa, uni ochiq aytgan yaxshi.
«Yo‘q» javobi qabul qilinmasa, «Multfilmni o‘chirishni xohlaysanmi?» demang. «Vaqt tugadi. Tugmani o‘zing bosasanmi yoki yordam beraymi?» deyish mumkin. Boshqa ishga o‘tishi qiyin bo‘lgan bola uchun birdan talab qilish o‘rniga tugashni bildiradigan sezilarli belgini oldindan kelishib oling.
Oqibat vaziyatga bog‘liq bo‘lsin
Suv polga to‘kilsa, yaqin vazifa — polni xavfsiz qilish va bolaning imkoniga qarab birga artish. Bir haftadan keyingi do‘st bilan uchrashuvni bekor qilish harakat va uni tuzatish o‘rtasidagi bog‘liqlikni tushuntirib bermaydi.
Yordam kamsituvchi tomoshaga aylanmasin. Bola qanday «jazo olayotganini» ko‘rish uchun butun oilani chaqirmang. Hali o‘zi bajara olmasa, kichik qismini ko‘rsating: latta olib kelish yoki bitta buyumni yig‘ish. Katta xavfsizlik va mutanosiblik uchun javobgar, ta’sirchan jazo uyushtirish uchun emas.
Kattalar bola oldida tortishmasdan kelisha oladi
Bir katta qattiq jazo talab qilib, boshqasi hammasini bekor qilsa, avval tor umumiy qoidani tanlang: urmaymiz, kamsitmaymiz, xavfli harakatni to‘xtatamiz. Kun tartibi va uy odatlarini alohida muhokama qilish mumkin.
Bitta takrorlanadigan vaziyatni, masalan maydonchadan ketishni tanlab, faqat shuni kelishing. Kim oldindan aytadi, kim buyumlarni yig‘ishga yordam beradi, bola xafa bo‘lsa nima qilinadi? Bu qaysi tarbiya tizimi yaxshi ekani haqidagi bahsdan aniqroq. Vazifalar tushunarli bo‘lsa, katta qarindoshlarning ishtiroki tayanch bo‘la oladi.
Muvaffaqiyatni norozilik yo‘qligi bilan o‘lchamang
Bola o‘rinli chegaradan ham norozi bo‘lishi mumkin. Bu qoida noto‘g‘ri yoki uni yanada qattiqlashtirish kerak degani emas. Aniqroq narsalarga qarang: xavf to‘xtadimi, kutilma tushuntirildimi, hurmat saqlandimi?
Bu eslatma yagona dastur sifatida sinovdan o‘tgan usul emas, kundalik takliflar to‘plami. Jismoniy jazoga qarshi kasbiy tavsiyalar bitta jumla har qanday oilaga yetadi degani emas. Vaziyat xavfli bo‘lsa yoki doim takrorlansa, qattiqqo‘llik bo‘yicha bellashishdan ko‘ra individual yordam foydaliroq.