Fikrlash moslashuvchanligi: rejani o‘zgartirib yana urinish

Sayr va’da qilingan, ammo tashqarida jala. Katta uchun bu kichik o‘zgarish, bola uchun esa tushunarli rejaning buzilishi. Xafa bo‘lishni darhol to‘xtatishni talab qilmay boshqa variantni izlashga qanday yordam berishni ko‘ramiz.

Moslashuvchanlik yon berish degani emas

Fikrlash moslashuvchanligi eski usul mos kelmay qolganda yangisini topishga yordam beradi. Harvard uni vaqt davomida rivojlanadigan ijro funksiyalari qatoriga kiritadi. Bu har doim kattaga rozi bo‘lish yoki har bekor qilingan ishni xursand qabul qilish talabi emas.

Bola o‘zgarish sababini tushunib, ayni paytda jahllanishi mumkin. Hisning borligi ko‘nikma yo‘qligini isbotlamaydi. Yordam darhol qulay xulq ko‘rsatishini tekshirishdan emas, nima o‘zgarganini tushunarli izohlashdan boshlanadi. Uning noroziligini eshitish qarorni bekor qilish degani emas.

Avval o‘zgarishni tushuntiring

Aynan nima bo‘lmasligini ochiq ayting: «Hozir bog‘ga bormaymiz, yo‘laklarni suv bosgan». O‘zingiz ham bilmasangiz, o‘n daqiqadan keyin chiqishni va’da qilmang. Xotirjamlikni yana bekor qilinadigan va’da bilan ushlashdan ko‘ra noaniqlikni aytish ma’qul.

Reaksiyaga joy qoldiring: «Arg‘imchoqni kutganding, xafa bo‘lding». Ko‘ngilsizlikni bosib ketadigan mashg‘ulotni darhol topish shart emas. Ba’zan avval jimlik, tanaffus va kattaning yaqinligi kerak bo‘ladi; yangi takliflar esa hozir faqat asabiylashtirishi mumkin.

Tanish narsaning bir qismini saqlang

Dastlabki niyatning qaysi qismini saqlash mumkinligini ko‘ring. Birga vaqt o‘tkazish, yegulik olish yoki daraxtlarni tomosha qilish rejalanganmidi? Sayr bekor bo‘lsa ham, birga vaqt yoki tanlangan kitobni uyda saqlab qolish mumkin.

Masalan, qiziqsa, deraza yonida joy qilib yomg‘irni kuzatishni taklif qiling. Bu tahririyat misoli, har sayrning o‘rnini bosadigan usul emas. Bola aynan shu variantni istamasligi mumkin; uning rad javobi taklifni muvaffaqiyatsizlikka aylantirmaydi.

Haqiqiy boshqa variantni izlang

Tinchlangach, haqiqatan mavjud ikki yechimni ayting yoki o‘zinikini o‘ylashga chaqiring. Katta ikkala taklifni ham qabul qila olishi muhim. Faqat bitta javobga ruxsat berilgan tanlov kelishishga yordam bermaydi.

Bola imkonsiz narsani aytsa, cheklovni qisqacha izohlang va g‘oyaning qaysi qismini saqlash mumkinligini so‘rang. «Bularning bari bema’nilik» degan tortishuv o‘rniga umumiy vazifa paydo bo‘ladi: ob-havo, vaqt, mablag‘ va boshqa oila a’zolarining ehtiyojini hisobga olgan yo‘lni topish.

Tinch o‘yinda o‘zgarishni sinang

Tinch kunda bir nechta yakuni bor hikoya tuzing yoki shartli ta’mir tufayli aylanib o‘tiladigan yo‘l quring. Turli harakatlarni muhokama qiling, yagona aqlli javobni belgilamang va tezlikni baholamang.

Bunday o‘yinlar qoida o‘zgarishini sinashga sabab bo‘ladi, lekin hayotdagi o‘zgarishni oson qabul qilishni kafolatlamaydi. Muhim kelishuvlarni ataylab bekor qilib, to‘satdan moslashuvchanlik sinovi o‘tkazmang. Bola doim syurpriz kutishga emas, kattalarning so‘ziga suyanish imkoniga muhtoj.

Yukning hajmini hisobga oling

Bitta o‘zgarish kichik, ketma-ket bir nechtasi esa og‘ir bo‘lishi mumkin. Oila ko‘chgan, tarbiyachi almashgan yoki bola o‘zini yomon his qilayotgan bo‘lsa, yangi narsani mashq qilishdan ko‘ra qo‘shimcha aniqlik muhimroq. Ma’lum o‘zgarishlarni oldindan ayting.

Har zarur o‘zgarish uzoq va kuchli qiynalish bilan kechib, kundalik hayotga xalaqit qilsa, kuzatuvlarni mutaxassis bilan muhokama qiling. Buni faqat qaysarlikka yo‘ymang va maqoladan tashxis chiqarmang. Yordam bola hamda uning muhitini hisobga olib tanlanadi.