Barcha maqolalar
G‘oyani kim tanlaydi
UNICEF tushuntirishida erkin o‘yin bola material, voqea va harakat usulini o‘zi tanlashini anglatadi. Katta sharoit yaratadi va yordamga tayyor bo‘ladi, lekin har keyingi qadamga buyruq berishi yoki o‘yinni darsga aylantirishi shart emas.
Bu o‘yinda qoida bo‘lmaydi degani emas: xavfsizlik, boshqalarning chegaralari va uydagi haqiqiy sharoit saqlanadi. Qutidan avtobus qurish mumkin, ammo kimdir yiqiladigan qilib yo‘lakni to‘sish mumkin emas. Joyni cheklash g‘oyaga egalikni boladan olishni talab qilmaydi.
Xavfsiz joy tayyorlang
Yoshga mos bir nechta buyum taklif qiling: yirik xavfsiz qismlar, qog‘oz, qalam yoki xavfli mahkamlagichsiz quti. Qimmat to‘plam shart emas. Materiallar yonidagi bolalar uchun bo‘g‘ilish, kesilish yoki yiqilish xavfini tug‘dirmasligini tekshiring.
Chaqaloq va kichik bolaga mos nazorat kerak; mustaqil tanlov qarovsiz qoldirish degani emas. Oilada kichikroq farzand bo‘lsa, kattasining mayda buyumlariga kirishni alohida o‘ylang. Xavfsizlikni xayoliy voqea ishtirokchilari emas, katta baholaydi. Qoidani o‘yin boshlanishidan oldin tushuntirish mumkin.
O‘z rolingizni so‘rang
Chaqirishsa, kim bo‘lish va nima qilishni so‘rang: yo‘lovchimi, quruvchimi yoki varaqni ushlab turadigan odammi? Taklifga javob bering, rejissyorlikni darhol egallamang. Ba’zan bolaga tayyor dastur emas, shunchaki hamroh kerak bo‘ladi.
Band bo‘lsangiz, qachon bo‘shashingizni rost ayting: «Ishimni tugatyapman, keyin ko‘raman». Ta’minlay olmasangiz, uzluksiz qatnashishni va’da qilmang. Bola yolg‘iz yoki yoningizda o‘ynashi mumkin; kattaning ishtiroki bergan buyruqlar soni bilan o‘lchanmaydi.
O‘yinni namunaga moslab tuzatmang
O‘yinchoq uyning tomi qiyshiq, hikoya esa kutilmagan bo‘lishi mumkin. Tuzatishdan oldin shunday o‘ylanganmi va yordam kerakmi, so‘rang. O‘yin bola kattalar namunasini to‘g‘ri tushunganini isbotlashi shart emas.
Rang, harf va sanashni tekshirish o‘rniga voqeaga qiziqing. Bola chiptalarni sanashni o‘zi istasa, qo‘llang. Istamasa, avtobus shunchaki avtobus bo‘lib qolishi mumkin. Har daqiqadagi o‘quv savoli u o‘z zavqi uchun tanlagan mashg‘ulotning mazmunini o‘zgartirib yuborishi mumkin.
Bola «zerikdim» desa
Zerikish darhol xarid yoki yigirmata ko‘ngilochar ish ro‘yxatini talab qilmaydi. Mavjud materiallarni ko‘rib, kichik boshlanishni tanlashni taklif qiling. O‘yin topish ba’zan qiyinligini, ayniqsa band kundan keyin, tan olish mumkin.
Jazodan qo‘rqitib «tasavvur qil» demang. Bitta imkoniyatni ko‘rsating, taklif qabul qilinsa, chetroqqa o‘ting. Bola charchagan, och yoki aloqaga muhtoj bo‘lsa, avval shu ehtiyojga javob bering. Har qanday narxda mustaqillikka erishishdan ko‘ra holatga qarash muhim.
Qaytish imkonini saqlang
Tugatishdan oldin keyingi haqiqiy ish haqida ogohlantiring. Imkon bo‘lsa, tugamagan qurilma uchun joy toping yoki bolaning roziligi bilan suratga oling. Har narsani abadiy saqlashni va’da qilmasdan ham uning g‘oyasini qadrlash mumkin.
Erkin o‘yin aniq aql darajasi, maktabdagi muvaffaqiyat yoki qiyinchiliksiz hayotni kafolatlamaydi. Uning qadrini har kungi hisobot bilan isbotlash shart emas. Bolada xavfsiz tanlash, sinash va zavqlanish imkoniyati bormi, oilada buni qo‘llashning uddalasa bo‘ladigan yo‘li bormi, shuni kuzating.