Barcha maqolalar
Ochiq va mehr bilan ayting
Tinch joy va yonida qola oladigan kattani tanlang. Inson uxlab qoldi yoki ketdi deyish o‘rniga «vafot etdi» degan tushunarli ifodani ishlating. Ko‘chma ma’no kichik bolani chalg‘itib, bo‘lmaydigan qaytishni kutishga olib kelishi mumkin. So‘zning nimani anglatishini yoshiga mos qilib tushuntiring.
Barcha tafsilotni birdan aytish kerak emas. Asosiy ma’lumotni berib, tanaffus qiling, keyin haqiqiy savollarga javob bering. Child Mind Institute bolaning yoshi va tushunishini hisobga olishni tavsiya qiladi. Biz taklif qilgan suhbat har oila va har yo‘qotish uchun yagona to‘g‘ri so‘zlarni belgilamaydi.
Kim g‘amxo‘rlik qilishini tushuntiring
Xabardan keyin bola kattalar kutmagan narsani so‘rashi mumkin: maktabdan kim oladi yoki ovqatni kim qiladi? Bu befarqlik emas. Amaliy savolga javob bering, yaqin kunlarda qaysi ishonchli kattalar yonida qolishini ko‘rsating. Bola uchun oddiy kunning davom etishi ham jiddiy tashvish bo‘lishi mumkin.
Tartib o‘zgarsa, aniq tushuntiring. Endi hech qachon yomon narsa bo‘lmaydi deb va’da qilmang. Hozir kattalar g‘amxo‘rlikni tashkil qilayotgani va muhim o‘zgarishni aytib borishini halol tushuntirish mumkin. Bola oilaviy hayotning butun noaniqligini yolg‘iz ko‘tarishi shart emas, u biladigan keyingi qadam bo‘lsin.
Qayg‘uning to‘g‘ri ko‘rinishini talab qilmang
Kimdir yig‘laydi, kimdir jim qoladi, kimdir o‘yinga qaytadi. Bitta tashqi ko‘rinish bilan mehr yoki kechinma chuqurligini o‘lchab bo‘lmaydi. Bo‘lganini tushunayotganini isbotlash uchun ko‘z yosh, doimiy jiddiylik yoki kattalarni ovutishni talab qilmang. Bir xil oiladagi bolalar ham turlicha javob berishi mumkin.
Katta javobgarlikni yuklamay o‘z qayg‘usini ayta oladi: «Menga og‘ir, boshqa kattalar yordam beryapti». Bolani katta iztirobining barcha tafsiloti uchun asosiy tinglovchi qilmang. Yonida bo‘lish, o‘ynash va tushunishi o‘zgarganda bir savolni yana so‘rashiga ruxsat bor. U kattani tiklash uchun javobgar emas.
Xotirani majburiyatsiz taklif qiling
Birga surat ko‘rish, tanish taom tayyorlash yoki xotirani chizish mumkin. Ishtirokni istashini so‘rang. Oilaviy an’anaga hurmat uni nutq aytish, marhum tanasiga tegish yoki tayyor bo‘lmagan tadbirda chidab turishga majburlashni talab qilmaydi. Boshqa xayrlashuv yo‘lini topish ham oilaviy suhbatning bir qismi bo‘lishi mumkin.
Xayrlashuvga borsa, nima ko‘rishi va kim u bilan chiqib keta olishini avval sodda tushuntiring. Hech kim yig‘lamaydi deb va’da qilmang. Tanaffus imkoniyati haqiqiy bo‘lsin. Undan keyin qarindoshlar tanbeh beradigan ruxsat bolaga amalda xavfsiz tanlov qoldirmaydi, kelishuvni kattalar o‘zaro himoya qilsin.
Oddiy tayanchlarni saqlang
Imkon qadar kunning tanish qismlarini saqlang: ovqat, dam, yo‘l va murojaat qiladigan inson. Bu darhol odatiy holatga qaytish talabi emas. Oddiy hayotning bir qismi qayg‘u bilan yonma-yon bo‘lishi mumkin. Bu marhum haqidagi xotirani yoki yo‘qotishning oiladagi ahamiyatini bekor qilmaydi.
Maktab yoki bog‘chadagi kerakli kattalarga zarur ma’lumotni ayting. Boshqalarga nima va kimga aytish mumkinligini bola bilan gaplashing. Uning ishtirokisiz kechinmasini ommaviy hikoyaga aylantirmang. Yordam aniq va sokin bo‘lishi mumkin, masalan qisqa tanaffus uchun mavjud joy va u yerga borish tartibi.
Qo‘shimcha yordam qidiring
Ovqatlanish, uyqu, o‘qish yoki odatiy munosabatlar uzoq vaqt juda qiyin bo‘lsa, bolalar qayg‘usini tushunadigan mutaxassis bilan yordamni muhokama qiling. Hayotga xavf bo‘lsa, darhol yordam zarur. Og‘ir holatda tayanch olish uchun oldindan belgilangan muddat o‘tishini kutish shart emas, ehtiyojga qarab harakat qiling.
Inson qayg‘urishni tugatishi shart bo‘lgan jadval yo‘q. Bu maqola majburiy bosqichlarni tasvirlamaydi va xulq orqali tashxis qo‘ymaydi. Maqsadi kattalarga bola uchun murojaat qilsa bo‘ladigan inson bo‘lib qolish va g‘amxo‘rlik qilishda yordam berishdir. O‘zi uchun tayanchni esa boshqa kattalardan topish ham muhim.