Barcha maqolalar
Tushuncha va mutaxassis bahosini ajrating
Child Mind Institute neyroxilma-xillikni miya ishlashi va idrokdagi farqlarga qarash sifatida tasvirlaydi. Bu yagona tibbiy tashxis emas. Videodagi tanish so‘z har jahl portlashi, o‘qish qiyinligi yoki bayramga borishni istamaslikni avtomatik tushuntirmaydi. Bir xatti-harakatga qarab insonning butun holati aniqlanmaydi.
«Senga qiyinligini eshityapman. Qanday yordam kerakligini ko‘raylik» deyish mumkin. Tekshiruvdan oldin muayyan tashxisni va’da qilmang. Yordamga loyiq bo‘lish uchun yetarlicha farqli ekanini bahslashmang. Tushunarli sharoit ehtiyojini tayyor yorliqsiz ham muhokama qilish mumkin, bolaning gapi baho kutib qolmasin.
Aniq vaziyatni tasvirlang
«U g‘alati» o‘rniga nima bo‘lishini yozing: shovqinli joyda tinglash qiyin, uzun topshiriq tushunarsiz yoki kutilmagan o‘zgarish charchatadi. Qayerda osonligini ham belgilang. Sharoitni tasvirlash taxminiy tashxislar ro‘yxatidan ko‘ra oila, o‘qituvchi va mutaxassisga foydaliroq bo‘lishi mumkin. Kuzatuvda fikr va faktni ajrating.
Muammoni isbotlash uchun bolani noqulay xulqni ko‘rsatishga majburlamang. Aytish qiyin bo‘lsa, rasm, yozuv yoki keyinroq sokin suhbat taklif qiling. Ko‘zga qaramaslikning o‘zi inson holatini aniqlashga yetmaydi va suhbatdagi ishtirokini bekor qilmaydi. Eshitayotganini boshqa yo‘l bilan ham tushunish mumkin.
Muhitda mavjud kichik o‘zgarishni sinang
Ortiqcha shovqinni kamaytirish, ish tartibini rasmlarda ko‘rsatish yoki o‘zgarish haqida avval aytish mumkin. Bitta aniq qiyinchilik va tekshirib ko‘rsa bo‘ladigan kichik yordamni tanlang. Bu bir tashxisdagi hamma odamga mos davolash emas, kundalik variantlardir. Qaysi biri foydaliligini o‘z vaziyatingizda kuzating.
Masalan, oilaviy uchrashuvdan oldin qayerda dam olish va kimdan yordam so‘rashni ayting. Amalda bo‘lmasa, mutlaq jimlikni va’da qilmang. Kelishuvdan masxarasiz foydalanish imkoniyati kerak. Birinchi noqulaylikda kattalar bekor qiladigan chiroyli ruxsat haqiqiy tayanch bermaydi, unga amal qilishni kattalar ham kelishsin.
Iqtidor afsonasisiz qiziqishni ko‘ring
Bolaning didi, qobiliyati va qiyin sohalari bor. Hurmat uchun alohida iste’dodni isbotlash shart emas. Kamsituvchi yorliqni daho bo‘lish majburiyatiga almashtirmang. Bu ham insonning o‘zi va oddiy ehtiyojlarini chetga suradigan yana bir kutish bo‘lishi mumkin. Dam va yordam uchun yutuq kerak emas.
Nima qiziqishi va qanday vazifani o‘rganmoqchi ekanini so‘rang. Tayanch faqat kattaga qulaylikni emas, bolaning maqsadini ham hisobga olsin. Muayyan ko‘nikma xavfsizlik uchun muhim bo‘lsa, tushuntiring. Uyat yoki tashqaridan odatiy ko‘rinishga majburlashsiz kuchiga mos o‘rganish usulini qidiring, natijaga bosqichma-bosqich qarang.
Ma’lumotni hurmat bilan gaplashing
Tashxis bo‘lsa, kim haqiqatan bilishi va qanday yordam uchunligini aniqlang. Shaxsiy ma’lumotni barcha tanishlarga e’lon qilmang. Yoshiga mos shaklda o‘qituvchi yoki qarindoshga nima aytilishini muhokama qilishga bolani qo‘shing. U haqidagi suhbat uning ishtirokisiz doim olib boriladigan ish bo‘lib qolmasin, savoliga javob bering.
Tashxis do‘stlik, tanlov va ishtirokni taqiqlashga ham aylanmasin. Oldindan chetlatish o‘rniga aniq ishning sharoitini aniqlang. Boshqa bolalarga tibbiy tarixni ochmasdan turli ehtiyojni sodda tushuntirish mumkin. Inson bilan gaplashish o‘rniga unga faqat achinishni taklif qilish shart emas, umumiy qiziqish ham bor.
Qiyinchilik bo‘lsa, baholashga murojaat qiling
Farq yoki qiyinchilik o‘qish, muloqot va kundalik hayotga xalaqit bersa, shifokor va mos mutaxassis bilan professional baholashni gaplashing. Natija kerakli yordamni tushunishga xizmat qilsin. U ommabop videodan keyin oilada paydo bo‘lgan taxminni albatta tasdiqlashi shart emas, boshqa izohlar ham ko‘rib chiqilishi mumkin.
Tayinlangan davolashni o‘zingiz o‘zgartirmang, bolani tuzatish va’dasini sotib olmang. Maqola tashxis qo‘ymaydi va buzilish mezonlarini sanamaydi. U oilaga hurmatli til, real vaziyatni kuzatish va bola uchun o‘qish hamda yashash qulayroq bo‘ladigan sharoit izlashni taklif qiladi. Mutaxassis bilan hamkorlik buning bir qismi bo‘la oladi.