Barcha maqolalar
Tavsifni nomga aylantirmang
«Biroz ko‘nikishi kerak» degan gap o‘zgarishga joy qoldiradi. Bola oldida «bizning odamovimiz» deyish alohida vaziyatni kattalarning doimiy kutishiga aylantirishi mumkin. Xarakterni tuzatilishi kerak bo‘lgan muammo deb e’lon qilishdan ko‘ra hozirgi holatni tasvirlang.
Child Mind Institute tinch muloqotni afzal ko‘rish va kuchli xavotirga bog‘liq qiyinchilikni ajratadi. Bitta jim oqshom sababni aniqlamaydi. Muhimi so‘zlar soni emas, bola o‘zi uchun ahamiyatli ishlarda qatnasha olayaptimi, shudir.
Aynan nima qiyinligini biling
Keyinroq, tomoshabinsiz so‘rang: shovqin bo‘ldimi, notanishmidi, boshlash qiyinmidi yoki shunchaki kuzatgisi keldimi? Oldindan odamlardan qo‘rqdi deb o‘ylamang. Charchagan, suhbat tilini tushunmagan yoki taklif qilingan o‘yinga qiziqmagan bo‘lishi mumkin.
Javobni «qo‘rqadigan narsa yo‘q» deb tortishmasdan eshiting. Qiyinchilikni tan olib, yordamni ham muhokama qilish mumkin. Do‘stlashishni istab boshlolmaslik boshqa vazifa; tinch kitobxonni har bayram bosh boshlovchisiga aylantirish esa umuman boshqa maqsad. Bolaning istagi suhbat markazida qolsin.
Kichik qadamni tayyorlang
Bolaga ma’noli kichik harakatni birga tanlang: tanishidan rasm haqida so‘rash, o‘z o‘yinini ko‘rsatish yoki bitta odamga salom aytish. Uchrashuvdan oldin uyda boshlanishni sinash mumkin, lekin boshqacha aytish imkonini qoldiring.
Bitta urinishdan so‘ng hayajon yo‘qolishini va’da qilmang. Qayerda turishingiz va tanaffusni qanday so‘rashni kelishing. Bola faqat tanishi bilan qisqa suhbatga rozi bo‘lganda kichik qadam hamma oldida kutilmagan chiqishga aylanmasin. Kelishuvning o‘ziga ham amal qiling.
Doim uning o‘rniga gapirmang
Har doim bolaning o‘rniga javob berilsa, sinab ko‘rishga joy qolmasligi mumkin. So‘z, ishora yoki buyumni ko‘rsatish kabi qulay usulda javob berishga vaqt bering. Bu kuchli qiynalishda albatta gapirish talabi emas.
«O‘zing ko‘rsatmoqchimisan yoki yordam kerakmi?» deb so‘rang. Omma oldida jasoratni tekshirish uchun tanaffusni cho‘zavermang. Bola qotib qolib uddalay olmasa, qiynalishini barcha bilan muhokama qilmay, vaziyatni xotirjam yakunlashga yordam bering. Buni mag‘lubiyat deb atamang.
Atrofdagilar bosimidan himoya qiling
Yaqinlar ba’zan «nega kichkina boladeksan» deb shoshiradi. Katta bosimni to‘xtatib, tinchroq aloqa taklif qilishi mumkin. Hurmatli salomlashish quchoq, o‘pich, she’r aytish yoki kuzatuvchilar qarshisida majburiy ko‘zga qarashni talab qilmaydi.
Qarindoshlar bilan ko‘makni oldindan, bolani tortishuv mavzusiga aylantirmay gaplashing. Uni chaqqon amakivachchasi bilan taqqoslamang. Boshqacha qatnashishi mumkin: material tarqatish, yonma-yon o‘ynash yoki joy tanishroq bo‘lgach qo‘shilish. Bu ham oilaviy tadbirda ishtirokning haqiqiy shakli bo‘la oladi.
Xohish bilan qiynalishni ajrating
Kichik davrani afzal ko‘rishning o‘zi yomon holat emas. Bolaning fikrini kuzating: muloqotidan mamnunmi, ko‘proq istaydimi, nima to‘sqinlik qiladi? Faqat ota-onaning yorqin chiqish yoki katta do‘stlar davrasi haqidagi orzusi mezon bo‘lmasin.
Qo‘rquv doimiy ravishda gapirish, o‘qish, zarur narsani so‘rash yoki muhim vaziyatdagi muloqotga xalaqit qilsa, mutaxassis bilan muhokama qiling. «Tortinchoqlik» yoki boshqa tashxisni o‘zingiz qo‘ymang. Mos yordam balandroq gapirishga majburlash emas, aniq qiyinchilikni tushunishni talab qiladi.