Barcha maqolalar
Yaqin o‘zgarishlarni tushuntiring
Chaqaloqqa kattalar yordami ko‘p kerak bo‘lishini, u bilan o‘ynash darhol boshlanmasligini ayting. Tug‘ruq paytida katta bola kim bilan qolishi va savollarini kimga berishini tushuntiring. Haqiqiy reja haqida gapiring; hali noma’lum narsalarni ma’lumdek qilib ko‘rsatish va’da bajarilmasligiga olib kelishi mumkin.
Masalan, yonida qoladigan inson bilan odatiy kunni chizing. Tanish buyumlari qayerda turishi va ota-onasi bilan qanday bog‘lanishini ko‘rsating. Tasdiqlanmagan qaytish sanasini va’da qilmang. Reja o‘zgarsa, yangi ma’lumotni tushuntiring. Bola bu haqda kattalar telefonidan tasodifan eshitishi shart emas.
Majburlamasdan ishtirokka chaqiring
Chaqaloqqa kitob, xona uchun rasm yoki umumiy surat uchun joy tanlashni taklif qilish mumkin. Bola rad etishga haqli. Ishtirokni mehr sinoviga aylantirmang: o‘z o‘yinchoqlari bilan o‘ynashni xohlashi bo‘lajak uka yoki singilni yaxshi ko‘rmaydi degani emas. Tanlov haqiqiy bo‘lsin.
UNICEF tayyorlashda katta bolaning yoshini hisobga olishni tavsiya qiladi. Biz taklif qiladigan variant — ikki kichik xavfsiz ishni aytib, bittasini yoki hech birini tanlashga imkon berish. Chaqaloq parvarishi va xavfsizligi kattalar vazifasi bo‘lib qoladi. Katta farzand yangi a’zo tufayli enaga o‘rnini egallamaydi.
Kichik bo‘lish huquqini saqlang
«Endi kattasan» degan gap yig‘lash, quchoq yoki yordam so‘rashni taqiqlasa, foyda bermaydi. Yangi yorliq o‘rniga aniq vaziyatni tushuntiring: katta hozir chaqaloqni ovqatlantiryapti, keyin yonida xotirjam o‘tira oladi. Qachon qaytishingizni tushunarli qilib aytish mumkin, bolaning ehtiyojini inkor qilish kerak emas.
Tanish ishda vaqtincha yordam so‘rasa, avval vaziyatni baholang. Uni masxara qilish yoki oilaga ataylab xalaqit beryapti deyish kerak emas. Shu bilan birga yordam barcha talabni bajarish degani emas. Kuchiga mos tanlov taklif qilib, xavfsiz chegarani saqlash ham mumkin bo‘ladi.
Ikkovingiz uchun tanish vaqt toping
Bajariladigan kichik payt katta mukammal dam olish kuni haqidagi va’dadan yaxshiroq. Kechki ovqatdan so‘ng kitob ko‘rish yoki bog‘chadan qaytishda gaplashish mumkin. Qaysi katta qachon yonida bo‘lishini ayting. E’tibor faqat chaqaloq uxlagan paytga bog‘lanib qolmasligi uchun boshqa imkonlarni ham o‘ylang.
Reja buzilsa, buni tan olib, yangi imkonni ayting. Kattalar bo‘shaguncha eslataverishni bolaning zimmasiga qo‘ymang. Bobo, buvi yoki boshqa yaqin ham aloqa uchun tayanch bo‘la oladi. Lekin ota-ona bandligini endi chaqaloq muhimroq bo‘lgani bilan izohlash bolaning xavotirini yanada kuchaytirishi mumkin.
Rashkni qabul qiling, zararni to‘xtating
«Birga vaqtimiz kamligini sezayapsan» deyish mumkin. Bu xavfli harakatni ma’qullash emas. Bola chaqaloq yonida turtib yuborsa yoki narsa otsa, katta darhol xavfsizlikni ta’minlab, yaqin qoladi. Hislar haqida suhbatni vaziyat imkon berganda davom ettirish mumkin, avval hammani himoyalash kerak.
Ishonchni tekshirish uchun bolalarni zarur nazoratsiz qoldirmang. Mehr isboti sifatida o‘pish yoki suratga tushishni talab qilmang. Ular orasidagi yaqinlik asta-sekin shakllanadi. Kattalar xavfsiz uchrashuvlar yaratadi; butun oilaning tinchligi va quvonchi uchun javobgarlikni katta farzand zimmasiga yuklamaydi.
Tug‘ilishdan keyin ham gaplashing
Faqat chaqaloq emas, katta bolaning maktab kuni, do‘stlari va qiziqishlari haqida ham so‘rang. Uning joyi va shaxsiy buyumlarini saqlang. Chaqaloq kelishi bolaning alohida hayotini bekor qilmaydi va u aytmoqchi bo‘lgan har bir hikoyani kamroq muhim qilib qo‘ymaydi.
Uzoq davom etgan xulq o‘zgarishi ovqatlanish, uyqu yoki munosabatlarga xalal bersa, mutaxassis bilan yordamni muhokama qiling. Hammasini avtomatik ravishda rashkka bog‘lamang: sabablar turlicha bo‘lishi mumkin. UNICEF tavsiyalari boshlang‘ich tayanch, bizning oilaviy vaziyatlarimiz muhokama uchun variantlardir, yengil moslashish kafolati emas.