Barcha maqolalar
Harakatni to‘xtatib, zarar ko‘rganga yordam bering
Bolalarni xotirjam ajrating va xavfsiz qila olsangiz, xavfli buyumlarni chetga oling. Urishga ruxsat yo‘qligini qisqa ayting. Bir bola yana zarba olish xavfida, ikkinchisi kuchli hayajonda turganida, nizo kimning foydasiga adolatli ekanini tahlil qilishni boshlamang.
Zarar ko‘rgan bolaga tibbiy yordam va qulay masofa kerakmi, tekshiring. Undan darhol urgan bolani quchoqlashni so‘ramang. Katta himoyani bolalar ixtiyoriga tashlab qo‘ymasligi kerak. Vaziyatni o‘zingiz xavfsiz ushlay olmasangiz, boshqa mas’ul katta yoki mavjud shoshilinch yordamni jalb qiling.
Tarang paytda gapni qisqartiring
Kuchli hayajonda uzun nasihatni tushunish qiyin bo‘lishi mumkin. Eng yaqin harakatni aytish yetadi: bu yerga birga o‘tish, buyumni qo‘yish, katta yonida qolish. Tanish so‘zlardan foydalaning, guruh oldida kim yomon odam ekanini bahslashmang.
Bu zarar haqidagi suhbatni bekor qilmaydi. Faqat ketma-ketlik muhim: xavfsizlik, tinchlanish imkoniyati, keyin suhbat. Bir paytda yig‘ini to‘xtatish, aybni tan olish va barcha tafsilotni tushuntirishni talab qilmang. Tegish yoki quchoqlashni majburiy tinchlantirish yo‘li emas, bolaning javobini hisobga olib taklif qiling.
Voqealar ketma-ketligini tiklang
Hamma tayyor bo‘lgach, urishdan oldin nima bo‘lganini biling: buyum talashish, tor joy, tushunilmagan iltimos, kutilmagan tegish. Birgalikdagi suhbat yana tahdid tug‘dirsa, qatnashchilarni alohida tinglang. Qiyinchilikni ko‘rish og‘riqni oqlamaydi, lekin yordamni tanlashga xizmat qiladi.
Child Mind Institute xavotir ba’zan muammoli xulq bilan ko‘rinishi mumkinligini ta’kidlaydi. Bu mumkin bo‘lgan sabablardan faqat biridir. Urishga qarab bolada xavotir buzilishi bor deyish yoki uni avtomatik ataylab shafqatsiz deb hisoblash mumkin emas. Davomli qiyinchilikni tushunish uchun kasbiy baholash kerak.
O‘rnini bosadigan harakatni o‘rgating
Bola oldinroq seza oladigan bitta paytni tanlang. Masalan, birov uning narsasini olganda, chetga o‘tib kattani chaqirish mumkin. Tinch vaziyatda qisqa jumla yoki ishorani mashq qiling. Murakkab ko‘nikma bitta tushuntirishdan keyin paydo bo‘lishini kutmang.
Mashq nutq va harakat imkoniyatiga mos bo‘lsin. Bir bolaga «to‘xta» deyish yetadi, boshqasiga tanish qo‘l ishorasi kerak. Katta ham muhitni o‘zgartiradi: navbatni tashkil qiladi, torlikni kamaytiradi yoki yaqinroq nazoratni ta’minlaydi. Har safar hammasini mustaqil hal qilishni talab etish shart emas.
Zararni tomoshasiz tuzating
Tinchlangach, zarar ko‘rgan bola rozi bo‘lsa, uddalasa bo‘ladigan tuzatishni taklif qiling: buyumni qaytarish, ishni tiklash, katta orqali xabar yetkazish. Quchoqlash yoki do‘stlikni talab qilmang. Asosiy savol uzr qanchalik baland aytilgani emas, zarar qanday kamayishi va takrorlanmasligi uchun nima yordam berishidir.
Bola darhol gaplashmasa ham, katta xavfsiz shartlarni saqlaydi. Suhbatga keyin qaytib, aniq xavfli o‘yinni chegaralash mumkin. Ovqat, g‘amxo‘r katta bilan aloqa va zarur yordam tan olish uchun savdolashuv vositasiga aylanmasligi kerak; xavfsizlik baribir ta’minlanadi.
Qachon qo‘shimcha yordam kerak
Qisqa faktlarni yozing: joy, oldin va keyin nima bo‘ldi, jarohat bormi, qanday yordam foyda berdi. Yozuvni ayblov ro‘yxatiga aylantirmang. Xulq takrorlanib, kundalik hayotga xalaqit bersa, bunday kuzatuv tarbiyachi yoki mutaxassis bilan suhbatga yordam beradi.
Kimdir jarohatlansa, tahdid kuchaysa yoki kattalar xavfsizlikni ta’minlay olmasa, keyingi voqeani kutmasdan kasbiy yordamga murojaat qiling. Maqola aynan shu bolani baholashni almashtirmaydi. Kuch o‘rgatish uchun javoban urishni taklif qilish xavfsiz yordam rejasi emas; himoya va o‘rgatishni ajratib bo‘lmaydi.