Barcha maqolalar
Avval kuzating
Bola nimaga qiziqib turganini kuzating. Sayrda bu shovqinli avtobus, uyda esa quti qopqog‘i bo‘lishi mumkin. Ko‘rganingizni qisqa ayting: «G‘ildirak aylanyapti». Bilimini tekshirishga o‘tmang va keyingi savolni berishga shoshilmang; bolaning javobi uchun biroz bo‘sh joy qolsin.
Harvard ilk bolalik uchun navbatma-navbat javoblashishni tushuntiradi: katta bolaning tashabbusiga javob beradi. Bu rivojlantiruvchi mashg‘ulotlar sonini ko‘paytirish musobaqasi emas. Quyidagi uy va sayr misollari bizning takliflarimiz; ular aniq natijani kafolatlaydigan mashqlar sifatida berilmagan.
Javob faqat so‘z bo‘lishi shart emas
Chaqaloq ovoz tomonga boshini burishi, jilmayishi yoki tovush chiqarishi mumkin. Kattaroq bola buyumni suradi, imo qiladi yoki yaqinlashadi. Siz tovushiga javob berishingiz, kerakli narsani uzatishingiz yoki u ko‘rsatgan tomonga qarashingiz mumkin. Har bir javob gap shaklida bo‘lishi shart emas.
Buni «Endi to‘g‘ri ayt» degan talabga aylantirmang. Bola imo-ishora yoki boshqa muloqot usulidan foydalansa, o‘sha yo‘lni qo‘llang. Suhbat bo‘ldi deb hisoblash uchun ko‘zga qarashini kutish shart emas. Sizga yetkazayotgan mavjud xabarini tushunishga ko‘proq e’tibor bering.
Keyingi navbatni kuting
Javobingizdan keyin bolaga vaqt kerak bo‘lishi mumkin. Har bir jimlikni tushuntirish bilan to‘ldirmay, yaqinida qoling. U o‘yinni davom ettirishi, mavzuni almashtirishi yoki boshqa tomonga ketishi mumkin. Ketgani sizning muloqotga uringaningiz muvaffaqiyatsiz bo‘ldi degani emas.
Masalan, derazadagi itni aytdingiz, bola esa o‘yinchoq itini olib keldi. «Senda ham it bor ekan», deb ikkalasini bog‘lashingiz mumkin. So‘ng yana kuting. Darhol zotlar, ranglar va hayvonni parvarishlash qoidalarini sanash shart emas: hozir bolaning o‘zi tanlagan qiziqishiga hamroh bo‘lyapsiz.
«Yetarli» ishorasini ham payqang
Bola yuzini o‘girsa, o‘yinchoqni sursa yoki bezovtaligi ortsa, to‘xtab, nima bo‘layotganini tekshirishga arziydi. Siz kutgan kulgini ko‘rish uchun qitiqlash yoki shovqinli o‘yinni davom ettirmang. Unga savol bering yoki oddiy tanaffus taklif qiling; rozilikni faqat jilmayishdan taxmin qilmang.
Yig‘ini darhol e’tibor yetishmasligi bilan tushuntirmang. Oddiy ehtiyoj va sharoitlarni ko‘ring: bola charchamaganmi, kiyimi xalal bermayaptimi, atrof juda shovqinlimi? Kasallik alomatlari bo‘lsa, «rivojlantiruvchi» suhbat bilan chalg‘itish o‘rniga mos tibbiy yordam kerak bo‘lishi mumkin.
Muloqotni kundalik ishga qo‘shing
Muloqot uchun kartochka sotib olish yoki alohida soat belgilash shart emas. Xaltaga xavfsiz buyumlarni joylayotganingizda bola tanlagan narsaga javob berishingiz mumkin. Ovqat tayyorlashda esa ehtiyot bo‘ling: birga gaplashish issiq buyumlar yonida nazorat va xavfsizlikning o‘rnini bosa olmaydi.
Ikki tilli oilada shu suhbatda o‘zingiz bemalol ishlatadigan tilda javob bering. Har bir so‘zni tarjima imtihoniga aylantirmang. Bola buyumni boshqacha atasa, uning so‘zini xotirjam qabul qilib, birga boshlangan suhbatni davom ettirish mumkin. Hozir til bo‘yicha baho qo‘yish kerak emas.
Maqsad hisob emas, aloqa
Bugun tanish bitta vaziyatni tanlab, bolaning tashabbusiga odatdagidan e’tiborliroq javob berishga urinib ko‘ring. Kechqurun uning navbatini payqaganingiz va jimlikka joy qoldirganingizni eslang. Boshqa oilalar bilan solishtirish uchun daqiqa, so‘z va «to‘g‘ri» javoblarni hisoblash shart emas.
Muloqot, eshitish, atrofga javob berishda davomli o‘zgarish yoki avvalgi ko‘nikmalarning yo‘qolishi xavotir uyg‘otsa, kuzatuvlaringizni mutaxassis bilan muhokama qiling. Bitta uy suhbati tashxis qo‘ymaydi. Yordam haqidagi suhbat aniq bo‘lishi uchun nimalar o‘zgarganini yozib boring.