Barcha maqolalar
Inson va harakatni ajrating
«Zararli ish qildim» va «men butunlay yomonman» voqea haqida ikki xil gapdir. Birinchisi aniq savol qoldiradi: nima bo‘ldi va endi nimani o‘zgartirish mumkin? Ikkinchisi suhbatni o‘z qadrini himoyalash yoki yashirinish urinishiga aylantirishi mumkin.
Bu kundalik iboralar uyat va aybdorlik tashxisi emas. Boladan murakkab hisni to‘g‘ri nomlashni talab qilish shart emas. Zararli harakatga aniq chegara saqlab, inson qadri va g‘amxo‘rlikka haqqi xato bilan bekor bo‘lmasligini ko‘rsatish foydaliroq.
Avval hisni ko‘tarishga yordam bering
Bola yig‘lasa yoki yopilib olsa, darhol uzun tahlil boshlamang. Avval xavfsizlikni ta’minlab, tanaffus taklif qiling. Xafaligini ko‘rayotganingizni, qo‘shimcha bosimsiz gaplashish mumkin bo‘lganda ishga qaytishingizni aytish mumkin.
Child Mind Institute bolaning noqulayligini jiddiy qabul qilish, masxara va qadrsizlantirmaslikni tavsiya etadi. Bu mas’uliyatni bekor qilish emas. Yordam voqeani muhokama qilsa bo‘ladigan aloqani saqlaydi; yoqimsiz hech narsa bo‘lmadi deb ko‘rsatishni talab qilmaydi. Suhbatni keyinga qo‘yish undan voz kechish emas.
Zararni aniq ayting
Qaysi harakat to‘xtashi yoki o‘zgarishini ayting: «Otganingda buyum sindi». «Doim hammasini buzasan» demang, o‘tgan yil xatolarini sanamang. Bitta epizodni umumiy ayblov va yorliqlarsiz muhokama qilish osonroq.
Bola nima eslashini so‘rang. Niyat bilan natijani ajrating: zarar ataylab bo‘lmagan bo‘lishi mumkin, lekin oqibat baribir e’tibor talab qiladi. Shu bilan birga tasodifni shafqatsizlik yoki oilaga mehr yo‘qligi isboti deb e’lon qilmang. Avval ma’lum fakt va tushunarsiz qismini ajratish mumkin.
Uddalasa bo‘ladigan tuzatish tanlang
Haqiqiy keyingi qadamni birga tanlang: xavfsiz yig‘ishtirishga yordam, buyumni qaytarish, boshqa odamni ogohlantirish yoki almashtirishni katta bilan gaplashish. Vazifa imkoniyatga mos, xavfli ish esa kattada qolsin. Tuzatish chin afsusni tekshiradigan kamsituvchi sinov emas.
Jabrlangandan darhol kechirishni talab qilmang, quchoqni uzrning majburiy qismi qilmang. Zararni tan olib yordam taklif etish, boshqaning aloqani rad qilish huquqini saqlash bilan mumkin. Chiroyli so‘z takroriy harakatni to‘xtatish va yangi zarardan himoyani almashtirmaydi.
Tomoshabinni jazo vositasi qilmang
Qarindoshlarga ommaviy hikoya, masxarali surat va hammadan xulqni baholashni so‘rash sahnani kattalashtiradi, ammo kerakli ko‘nikmani tushuntirmaydi. Xavfsizlik talab qilmasa, qiyin epizodni tinch va cheklangan ishtirokchilar bilan gaplashing.
«Odobli bolalar» bilan taqqoslamang va mehrdan mahrum qilish bilan qo‘rqitmang. Katta ham o‘zining keskin gapini tan olib tuzatishi mumkin. Bu qoidani bekor qilmaydi; harakat uchun mas’uliyat munosabatdagi hamma odamga tegishli ekanini ko‘rsatadi. Sizning uzringiz ham shartsiz bo‘lishi mumkin.
Suhbatdan keyin aloqaga qayting
Suhbatdan keyin odatdagi g‘amxo‘rlik va mavjud aloqaga qayting. Bola kun bo‘yi e’tiborga yana loyiq bo‘lganini isbotlashi shart emas. Keyin tuzatish chiqdimi, tekshirib, voqeani eslatib qayta jazolamasdan o‘xshash vaziyat uchun yordamni aniqlash mumkin.
O‘zini ayblash doimiy, juda kuchli yoki o‘qish, muloqot va tanish ishlarga xalaqit qilsa, mos mutaxassis bilan muhokama qiling. Maqola sababni aniqlamaydi va bitta jumla bilan hisni davolamaydi. Xavfsizlik hamda qadrni saqlab, bolaning tajribasini eshitish muhim.