Barcha maqolalar
G‘azab va tajovuz — turli masala
O‘yin to‘xtatilganda yoki buyumingiz so‘ramay olinganda jahllanish mumkin. Lekin boshqaga zarar yetkazish mumkin emas. Qisqa ayting: «Jahling chiqdi. Urishga yo‘l qo‘ymayman». Hisni tan olish chegarani bekor qilmaydi va kattani har qanday talabni bajarishga majbur etmaydi.
Child Mind g‘azab portlashlari qo‘llanmasida xavfsizlik va hislarni ifodalash ko‘nikmalarini o‘rgatishni alohida ko‘radi. Biz shu umumiy yondashuvdan foydalanamiz, klinik matndagi davolash, ajratish yoki jismoniy ushlab turish usullarini ko‘chirmaymiz. Muayyan oilada bunday qarorlar kasbiy baholashni talab qiladi; umumiy maqola o‘rnini bosa olmaydi.
Takrorlanadigan sharoitni payqang
Bir necha holatni darhol tashxis izlamay eslang. Portlashdan oldin nima bo‘lgan: shoshilish, kutilmagan o‘tish, shovqin, qiyin vazifa yoki buyum ustida tortishuv? Kuzatuvni aniq yozing. «U doim jahldor» degan yorliq vaziyatning qaysi qismini o‘zgartirish mumkinligini tushuntirmaydi.
Janjal o‘yin tugaganda bo‘lsa, o‘tishni oldindan aytib, kichik qismini yakunlashga imkon bering. Ko‘rsatma juda uzun bo‘lsa, qisqartiring. Bular sharoitni o‘zgartirish usullari. Har qanday tajovuzni ota-onaning mukammal xulqi bartaraf qiladi degan isbot emas; ba’zan kengroq yordam ham kerak bo‘ladi.
Portlash paytida talabni kamaytiring
Avval yaqin xavfli buyumlarni olib, boshqa bolalarni chetroqqa o‘tkazing. Kimdir o‘zini boshqara olmayotganda butun oilaviy tartibning adolatliligini muhokama qilmang. Imkoningizcha qisqa va bir maromda gapiring; baland ovoz aniq harakatning o‘rnini bosa olmaydi.
Majburiy quchoq taklif qilmang va ko‘zga qarashni talab qilmang. Bola masofa xohlasa, yosh va vaziyatni hisobga olib xavfsiz yaqinlikni saqlang. Haqiqiy xavf paytida e’tiborsiz qoldirish hammasini o‘zi tuzatadi deb yordamsiz qoldirmang; kattalarning vazifasi xavfsizlikni ta’minlash bo‘lib qoladi.
Xavfsiz muqobilni oldindan taklif qiling
Tinch paytda oddiy jumla tanlang: «To‘xta», «Tanaffus kerak» yoki «Buyumimni qaytarishni xohlayman». Uni qisqa kundalik sahnada mashq qiling. Gapirish qiyin bo‘lsa, kelishilgan ishora yoki kattani chaqirish usuli mos kelishi mumkin. Maqsad aniq yordam so‘rash yo‘lini topishdir.
Mashqni kechagi voqea uchun jazoga aylantirmang. Qayerga chekinish va kim yordam berishini gaplashing. Variantlar xavfsiz va mavjud bo‘lsin. Bitta usul mos kelmasa, bola yetarlicha harakat qilmayapti deb ayblash o‘rniga boshqasini izlang. Mashq kuchli jahlning ayni paytida imtihon qilinmasin.
Voqeadan keyin xavfsizlik va aloqani tiklang
Hamma gaplasha oladigan bo‘lganda, bitta harakatga qayting: kimga tegdi, nima buzildi, nimani tuzatish mumkin? Sochilgan buyumlarni yig‘ish yoki qurilmani tiklash uzun ma’ruzadan tushunarliroq bo‘lishi mumkin. Chiroyli yarashish uchun jabrlangan bolani quchoq qabul qilishga majburlamang.
Katta ham o‘z so‘zi va harakati uchun mas’ul. Baqirgan bo‘lsangiz, majbur qilishdi demay, alohida tan oling. Keyingi uddalasa bo‘ladigan qadamni gaplashing. Suhbatning maqsadi boshqa hech qachon jahllanmaslikka va’da olish emas, xulqni tushunish va o‘zgartirishdir; hisning mavjudligi ayb emas.
Uy kelishuvi qachon yetmaydi
Takroriy jarohat, oilada kuchli qo‘rquv, bir nechta kundalik sohada sezilarli qiyinchilik yoki xavfsizlikni ta’minlay olmaslik kasbiy yordamga murojaat qilishga sabab bo‘ladi. Holatlar qanchalik tez-tez takrorlanishini, sharoiti va oqibatlarini tasvirlang. Bitta ommabop maqola yoki birovning o‘xshash tajribasidan sababni belgilamang.
Bevosita xavfda tarbiyaviy suhbatni davom ettirish emas, shoshilinch mahalliy yordam kerak. Kamroq o‘tkir holat uchun mutaxassisga bitta savol va kattaga bitta tayanchni yozing. Yordam so‘rash bolani yomon qilmaydi va oila yolg‘iz uddalashi shartligini anglatmaydi; vaziyatga mos yordam izlash mumkin.