Barcha maqolalar
Kutish vazifa, yorliq emas
Kutish uchun bola maqsadni eslashi, diqqatni saqlashi va istakka darhol ergashmasligi kerak. Bu imkoniyatlar Harvard tushuntirgan harakatni boshqarishning rivojlanadigan ko‘nikmalariga bog‘liq. «Sabrliroq bo‘l» talabi aniq kutishni qanday uddalashni o‘zi tushuntirmaydi.
Qiyinlik charchoq, ochlik, muhit va voqea tushunarliligiga qarab o‘zgaradi. Bitta og‘ir navbat insonning kelajakdagi bardoshini belgilamaydi. Noqulay joyda qancha jim o‘tirgani orqali bolaning irodasi, aqli yoki tarbiyasini baholash kerak emas. Sharoit ham e’tiborga olinadi.
Tugashini tushunarli qiling
Kichik bolaga «keyin» deyarli hech narsani tushuntirmasligi mumkin. Imkon bo‘lsa, yakunni ko‘rinadigan voqeaga bog‘lang: «Qo‘ng‘iroqni tugatib yoningga kelaman». Faqat haqiqatan qilmoqchi bo‘lganingizni va’da qilib, kelishuvga qayting.
Muddat noma’lum bo‘lsa, rost ayting. Uzoq qabulda xodimdan tartibni so‘rab, mavjud ma’lumotni tushuntirish mumkin. Va’da qilingan kutishni cheksiz cho‘zib, bola nihoyat xalaqit bermaslikni o‘rgangani uchun minnatdor bo‘lishini talab qilmang. Aniq va’da kattaga ham mas’uliyat yuklaydi.
Ortiqcha yukni kamaytiring
Oldindan ma’lum navbat uchun suv, mos yegulik, hojatxona, qulay joy va kichik tinch mashg‘ulotni o‘ylang. Yosh va sharoitga mosini tanlang. Tayyorlik jimlikni kafolatlamaydi, ammo ba’zi qiyinchiliklarni oldindan yaratmaslik mumkin.
Imkon bo‘lsa vaqtni qisqartiring yoki boshqa katta bilan almashing. Har kutishni tarbiya uchun saqlash zarur emas. Kattalar ishni tushunarliroq, xavfsizroq va hamma uchun yengilroq tashkil qila olsa, bola o‘sha yerda bardoshini mashq qilishi shart emas. Qulaylik ham g‘amxo‘rlikdir.
Qisqa o‘yinda sinang
Tinch paytda navbatli o‘yin sinash mumkin: katta bitta detal, keyin bola o‘zinikini qo‘yadi. Siz belgilagan uzun sinovga chidashini tekshirishdan emas, kichik uddalasa bo‘ladigan qismdan boshlang.
Qoida unutilsa, xarakterdagi mag‘lubiyat demay, eslating yoki yordam bering. O‘yin tajribasi maktabdagi muvaffaqiyat yoki kelajak irodasini bashorat qilmaydi. Oziq-ovqat, muhim ehtiyoj yoki kattaning mehrini boshqalardan uzoqroq chidash sovrini qilmang. Birga o‘ynashning ma’nosi natijani solishtirish emas, amaliy imkoniyat yaratish bo‘lib qoladi.
Qiyin kutishda ko‘mak bering
Kutish og‘irlashgan bo‘lsa, so‘zni qisqartirib, mavjud harakatni tanlashga yordam bering: boshqa joyga o‘tirish, kitob ko‘rish yoki yoningizda turish. Kutish qiyinligini tan oling. Hisni qabul qilib, urish, yuzga baqirish va birovning buyumini buzishga chegara saqlash mumkin.
Bola yig‘lasa, bu har doim sizni boshqarish urinish emas. Ehtiyoj va voqeani tugatish imkonini tekshiring. Ba’zan kuzatuvchilar oldida izchillikni isbotlash yoki oldindan belgilangan sabr darsini tugatishdan ko‘ra og‘ir muhitdan chiqish muhimroq.
Sabrni zararga chidash majburiyati qilmang
Xavf, og‘riq, qo‘rqituvchi teginish va kamsitishga jim chidash kerak emasligini alohida tushuntiring. Qiyinchilikni ayta olish sabrga zid emas. Haqiqiy xavf bor paytda qulay vaqtgacha yordamni kutishni talab qilib bo‘lmaydi.
Zarur kutishlar doim kuchli qiynalish bilan kechib, kundalik hayotga xalaqit qilsa, kuzatuvni mutaxassis bilan gaplashing. Maqola yosh normasini belgilamaydi va rivojlanish testi bermaydi. Maqsad — majburiy tashqi vazminlik emas, ko‘mak bilan uddalasa bo‘ladigan ishtirok. Yordam so‘rash imkoniyati ochiq qolsin.