Barcha maqolalar
Avval yutqazish yoqimsizligini tan oling
«Bu shunchaki o‘yin» kattaga to‘g‘ri tuyulsa ham, bolaga yordam bermasligi mumkin. Nima bo‘lganini qisqa ayting: «Yutishni juda xohlaganding, boshqacha bo‘ldi». Bola hali xafalikka to‘lib turganda g‘olib uchun darhol quvonishni talab qilib qo‘shmang. Hozir uning holatini eshitishdan boshlang.
Child Mind noqulaylik haqidagi materialida bolaning kechinmasini masxarasiz va voqeani haddan tashqari kattalashtirmay jiddiy olishni tavsiya qiladi. Bizning o‘yin vaziyatlarimiz shu umumiy tamoyilni qo‘llaydi. Manba har bir yutqazish bolani avtomatik bardoshli qiladi degan xulosani isbotlamaydi.
O‘yinning sharoitini tekshiring
Qoidalar tushunarlimi? Murakkabligi mosmi? Yangi boshlagan va tajribali o‘yinchi farq haqida kelishmasdan bellashmayaptimi? Ba’zan bola faqat natijadan emas, o‘rtada qoida o‘zgargani yoki hamma oldida mazax qilishganidan ham xafa bo‘ladi. Shuning uchun uning gapini oxirigacha eshiting.
Keyingi davradan oldin birinchi yurish qanday tanlanishi, bahsda nima qilinishi va tanaffus olish mumkinligini xotirjam kelishing. Tajriba turlicha bo‘lsa, umumiy vazifa yoki oldindan kelishilgan yordam mos kelishi mumkin. Bu g‘alaba uchun aldash emas, sharoitni halol tashkil qilishdir.
Xavfsizlik chegarasini saqlang
Xafa bo‘lish mumkin, og‘ir qutini boshqa odamga otish mumkin emas. Xavfli narsani olib, chegarani qisqa ayting. Odam va buyumlarni himoya qilish zarur bo‘lganda hisob haqida tortishishni davom ettirmang. Kuchli his paytida «Munosib tugat» deyishdan ko‘ra o‘yinni to‘xtatish oqilona bo‘lishi mumkin.
Tanaffus oiladan kamsitib haydashga aylanmasin. Yoshiga mos xavfsiz yaqin joy yoki to‘xtashning boshqa yo‘lini taklif qiling. Keyin sochilgan bo‘laklarni yig‘ish va buzilgan narsani tuzatishni alohida gaplashing. Buni hamma oldidagi sudga yoki bolaning yomonligini isbotlashga aylantirish shart emas.
O‘zingiz yutqazganda namuna bo‘ling
O‘zingiz yutqazganda hisni o‘zingizni haqorat qilmay ayting: «Alam qildi, boshqa kombinatsiya yig‘moqchi edim». O‘yin uchun rahmat aytib, yana o‘ynash kerakmi, qaror qilish mumkin. Boshqalarga hurmatni ko‘rsatish uchun har mag‘lubiyatdan xursanddek ko‘rinish shart emas.
Bolaning kechinmasini o‘zingizning og‘ir bolaligingiz bilan solishtirmang va yutqazishni haqiqiy hayot haqidagi ma’ruzaga aylantirmang. Misolingiz qisqa bo‘lib, bolaning o‘z tajribasiga joy qoldirganda foydali. Boshqaning og‘irroq voqeasi hozirgi xafalikni bekor qilmaydi; gapni yana unga qaytarish mumkin.
Majburiy g‘alabasiz qayting
Keyinroq nima boshqacha sinab ko‘rishini so‘rang: boshqa yo‘l, tanish o‘yin yoki birgalikdagi vazifa. Endi doim xotirjam bo‘lishga va’da o‘rniga kichik aniq qadam tanlang. Darhol yangi davra o‘ynamaslik ham oqilona qaror bo‘lishi mumkin; qaytishni majburlamang.
Alohida harakatni payqang: qoidani tushuntirishni so‘radi, tanaffus oldi, xatodan keyin yurishni tugatdi. O‘ylab topilgan natijani maqtamang va har tajribani ortidan foydali deb e’lon qilmang. Bugun yoqimsiz bo‘lganini rost tan olib, boshqa kuni qaytish imkonini saqlash mumkin. G‘alaba suhbatning sharti bo‘lmasin.
Kamsitishni bardosh mashqi demang
Takroriy kamsitish, kamsitish maqsadida qayta-qayta o‘yindan chetlatish yoki tahdid kattalar aralashuvini talab qiladi. Bu bolaning chiroyli yutqazishni o‘rganish vazifasi emas. Aniq voqealarni eshiting, xavfsizlikni tekshiring va mas’ul kattalar bilan yordam rejasini gaplashing. Ozor berayotganlarning hurmatini o‘zi ishlab kelishga yubormang.
Xatodan qo‘rqish o‘qish, do‘stlik yoki tanish mashg‘ulotlarga davomli xalaqit bersa, kuzatuvni mutaxassis bilan muhokama qiling. Alohida yutqazish bolaning fe’lini belgilamaydi va tashxis qo‘ymaydi. Qiyinchilik qayerda, qanday paydo bo‘lishi hamda qanday ko‘mak sinab ko‘rilganini tasvirlash aniqroq va foydaliroq.