Barcha maqolalar
So‘zni vaziyatga bog‘lang
Nima bo‘lganidan boshlang: minora quladi, do‘st ketdi, sayr kutilmaganda bekor bo‘ldi. Nomni ehtiyotkor taklif qiling: «Hafsalaning pir bo‘lganiga o‘xshaydi». «Yoki boshqa hismi?» degan savol bolaga qo‘shilmaslik va aniqroq ifoda topish imkonini qoldiradi; siz uning ichini tayyor bilaman demaysiz.
Child Mind hislar haqidagi materiallarida payqash va nomlash mashq qilinadigan ko‘nikmalar sifatida ko‘riladi. Bu kuchli yig‘i paytida chiroyli gapirish talabi emas. Ba’zan avval xavfsizlik va tayanch kerak, mos so‘z esa keyin paydo bo‘ladi. Suhbatni bolaning holatiga moslang.
Hislarni mumkin va mumkin emasga bo‘lmang
Bola bir bayramning o‘zida sovg‘adan quvonishi va uyini sog‘inishi mumkin. Bitta «to‘g‘ri» kechinmani tanlash yoki xafalikni noshukrlik deb isbotlash kerak emas. Ikkala qismini ham aytish mumkin: «O‘yin yoqyapti, shovqindan esa charchading». Hislar bir-birini bekor qilishi shart emas.
Harakatlar alohida muhokama qilinadi. Jahl urishga ruxsat bermaydi, havas yoki rashk esa bolani yomon odam qilmaydi. Shunday suhbat kattalarga qulay bo‘lishi uchun haqiqiy hisni inkor etishni talab qilmay, qoida qo‘yish imkonini saqlaydi. Avval kechinmani, keyin qilinadigan ishni ajrating.
Turli ifoda usullaridan foydalaning
Hamma ham to‘g‘ri savolga oson javob bera olmaydi. Rasmdan ko‘rsatish, ikki so‘zdan birini tanlash yoki vaziyatni chizishni taklif qiling. Bola «Bilmayman» desa, yordamni to‘g‘ri javob va bahosi bor tekshiruvga aylantirmang. Yangi so‘zni darhol ishlatishi shart emas.
Bir nechta tilli oilada aynan bola tushunadigan so‘zlardan foydalaning. U hisni o‘zbekcha aytib, ruscha davom ettirishi yoki imo bilan izohlashi mumkin. Qiyin suhbat paytida aniq tarjima va talaffuz tuzatishi kutib tursin. Hozir xabarini tushunish va qayta so‘rash uchun xavfsiz joy berish muhimroq.
Qahramonning hislari haqida gaplashing
Kitob yoki o‘yindagi qisqa voqea shaxsiy hikoyani oshkor qilishni talab qilmay, hislarni gaplashishga imkon beradi. Qahramonni chaqirishmaganida u nimani his qilishi mumkinligini so‘rang. Bir nechta izohga joy bering; o‘z taxminingizni yagona ruhiy jihatdan to‘g‘ri javob deb ko‘rsatmang.
Qahramon qanday yordam istashi mumkinligini ham so‘rang. Bola siz tanlamaydigan variantni aytishi mumkin. Jim turgan har kim albatta quchoq, maslahat yoki hazil xohlaydi degan xulosa o‘rniga odamning istagini qanday bilishni gaplashing. Uning o‘zidan so‘rash ham variant ekanini ko‘rsating.
Kattaning kichik misolini ko‘rsating
«Kerakli yozuvni yo‘qotganim uchun xafa bo‘ldim. Xotirjam qidiraman», deyish mumkin. Bu his bilan o‘zingizning keyingi harakatingizni bog‘laydi. Moliyaviy yoki juftlikdagi muammolarni bolaga batafsil aytib, kayfiyatingiz uchun mas’uliyat olishni kutish kerak emas; uning yoshi va roli boshqa.
Kattaning so‘zi bola ko‘rayotgan holatga mos bo‘lsin. Aniq jahlingiz chiqqanda «Hech narsa bo‘lmayapti» deyish chalkashtirishi mumkin. Ayblovsiz va uy tinchligi evaziga darhol sizni ovutishni so‘ramaydigan qisqa, rost izoh yetadi. O‘z hisingizni boshqarish vazifasini o‘zingizda qoldiring.
So‘zdan keyin ehtiyojni izlang
His nomi aytilgani suhbat avtomatik tugadi degani emas. «Xavotirdaman» deganidan keyin ma’lumot, aniq ishga yordam yoki yonida odam kerakligini so‘rash mumkin. Bitta variant taklif qilib, mos kelishini tekshiring. To‘g‘ri so‘z kechinmani darhol yo‘qotishini va’da qilmang; gapirishning o‘zi ham vaqt olishi mumkin.
Qiyin hislar uyqu, o‘qish, muloqot yoki xavfsizlikka davomli xalaqit bersa, vaziyatni malakali mutaxassis bilan muhokama qiling. Uyda hislar lug‘atini o‘rganish sabablarni baholash o‘rnini bosmaydi. Nima kuzatilayotgani va qanday tayanch bo‘lganini aniq aytishdan boshlang.