Barcha maqolalar
Taxmindan emas, insondan boshlang
Bolaning qiziqishini faqat taxminiy tashxis yoki ko‘rinadigan xususiyat bilan izohlamang. Nimani yoqtirishi va qilmoqchiligini so‘rang. O‘xshash nomli xususiyati bor insonlar turli yordamga muhtoj bo‘lishi va yagona obrazga mos kelmasligi mumkin.
Child Mind Institute autizmni tushuntirish materialida namoyon bo‘lishlarning turlicha ekanini va stereotip zararini ta’kidlaydi. Bu maydonchadagi xulqdan tashxis topishga asos emas. Umumiy o‘yinda oiladan tibbiy izoh olishdan ko‘ra ishtirokning aniq shartini tushunish muhimroq. Insonning o‘z qiziqishi birinchi o‘rinda qolsin.
Qanday yordam qulayligini so‘rang
Yordam taklif qilib, qulay usuldagi javobni kuting. Birovning harakatlanish, aloqa vositasi yoki shaxsiy buyumini ruxsatsiz olmang. Ko‘mak kattaga ravshan ko‘ringani aynan shu yordam kerak va qulay ekanini anglatmaydi.
«Detallarni qanday uzatganim qulay?» yoki «Bu yerda o‘tirish yaxshimi?» deb so‘rang. Faqat yonidagi kattaga emas, bolaning o‘ziga ham murojaat qiling. Xavfsizlikni aniqlashtirish kerak bo‘lsa, uni atrofdagilarga murakkab vazifa qilib namoyish etmasdan, hurmat bilan gaplashing. Javob uchun yetarli vaqt bering.
Umumiy o‘yin shartini moslang
Istaganlar qatnasha olishi uchun qoida, joy yoki materialni o‘zgartirib ko‘ring. To‘p o‘yinida uzatishning boshqa usuli, shovqinli ishda tinchroq joy kelishilishi mumkin. Bular muhokama variantlari, barcha xususiyatga yagona yechim emas.
Chiqqan o‘yin ishtirokchilarga yoqyaptimi, tekshiring. Moslashish biri faqat qarab, boshqasi hammasini uning o‘rniga qiladi degani bo‘lmasin. Haqiqiy ishtirok turlicha ko‘rinadi; yonida bo‘lgani uchungina qo‘shildi deb e’lon qilishdan ko‘ra insonning rolini aniqlang. Uning tanlovi ham hisobga olinsin.
Bir xil muloqotni talab qilmang
Nutq, ishora, aloqa qurilmasi va javob vaqti farq qilishi mumkin. Do‘stlik isboti uchun ko‘zga qarash, quchoq yoki sizga tanish yuz ifodasini talab qilmang. Tushunarli savol berib, avtomatik uning o‘rniga javob qilmasdan kuting.
Boshqa bolaga aniq tushuntiring: «Unga shunday javob qulay». Yetarli do‘stlik bilan xususiyat yo‘qolishini va’da qilmang. Muloqot yordami yashirin mashqqa aylanmasin: biri terapevt, ikkinchisi esa doim yaxshilanishga majbur odam qilib tayinlanmasin. O‘yin umumiy qiziqish bo‘lib qolishi mumkin.
Shaxsiy ma’lumot huquqini saqlang
Tashxis va sog‘liq tafsiloti davraga kirish uchun majburiy chipta emas. Oila va bolaning tushunish imkoniga mos roziligisiz boshqa ota-onalarga aytmang. Tinch joyni kelishish uchun odatda shu ehtiyojni aytish yetadi.
Oddiy roziliksiz do‘stlikni o‘z mehribonligingiz isboti sifatida suratga olmang. Birini boshqasiga «past tushgani» uchun maqtamang. Umumiy qiziqish va aniq hurmatli harakatni gaplashing; ikki bolaning qadrini hamda ommaviy hikoyaga aylanmaslik huquqini saqlang. Xayriya obrazi shart emas.
O‘zarolik va xavfsizlikni tekshiring
Do‘stlik ikkala tomonning tanlovini nazarda tutadi. Hech kim achinishdan do‘stlashish, doim yordamchi bo‘lish yoki zararga chidashga majbur emas. Lekin aniq o‘yinni rad etish xususiyat sababli tizimli chetlatish, masxara va kamsitishdan farq qiladi; kattalar bunga javob beradi.
Uchrashuvdan keyin nima qulay va nimani o‘zgartirish istagini so‘rang. Ishtirok doim qiyin bo‘lsa, joyga mas’ul kattalar va kerak bo‘lsa mutaxassis bilan sharoitni muhokama qiling. Maqola aniq bolaning ehtiyojini belgilamaydi: uni taxmin emas, o‘zi bilan birga bilish kerak.