Barcha maqolalar

· 3 daqiqa mutolaa

Qorong‘ilikdan qo‘rqish: masxarasiz yordam

Kunduzi xona tanish, kechasi esa soya qo‘rqinchli tuyulishi mumkin. Masxara yoki jasurlik sinovi o‘rniga aynan nima qo‘rqitishini birga tushunib, kuchiga mos tayanch tanlash mumkin. Xonaning haqiqiy xavfsizligini esa bola emas, katta tekshiradi, bu javobgarlik unda qoladi.

«Qorong‘ilikdan qo‘rqish: masxarasiz yordam» mavzusiga oid tasvir

Tasviriy surat: William Dmytrow · Unsplash

Aniq qo‘rquvni so‘rang

Kunduzi kechqurun nima bo‘lishini gaplashing: soya, shovqin, yolg‘izlik yoki noxush xotirami? Uzun qo‘rqinchli sabablar ro‘yxatini aytib bermang. Bola ozgina tushuntirishi yoki joyni ko‘rsatishi mumkin. Bu darhol tashxis uchun emas, suhbat boshlanishi uchun yetarli. Ko‘proq aytishga tayyor bo‘lguncha savolni majburlab cho‘zish shart emas.

Maxluq borligini tasdiqlamasdan kechinmaning yoqimsizligini tushunishingizni aytish mumkin. Hisni arzimasga chiqarish va qo‘rqinchli izohga qo‘shilish yagona ikki yo‘l emas. Kuzatilgan narsani sokin birga aniqlang. Kattaga sabab sodda tuyulsa ham, bola ma’qullanish uchun jasur ko‘rinishi shart bo‘lmasin. Hisni tan olish voqea haqidagi har taxminni tasdiqlash emas.

Haqiqiy sharoitni tekshiring

Hojatxona yo‘li xavfsizmi, kerakli narsa mavjudmi, kim yaqin, ko‘ring. Inson yoki voqeadan qo‘rqishning haqiqiy sababi bo‘lsa, uni tasavvur haqidagi suhbat bilan almashtirmang. Katta har qo‘rquv mantiqsizligini isbotlash emas, tekshirish va himoya uchun javobgar. Bola aytgan aniq xabarni eshitish ham xavfsizlikning bir qismi.

O‘rgatish uchun qorong‘iga qamamang, yonida bo‘lishni aytib kutilmaganda yo‘qolmang. Uy tor bo‘lsa, alohida mukammal xona talab qilmaydigan mavjud yechim izlang. Ba’zan kattalar qayerda va tunda qanday chaqirishni aniqroq ko‘rsatish foydali. Reja bolaning real yoshi va imkoniga mos bo‘lsin, undan barcha yo‘lni o‘zi topishni kutmang.

Kichik tayanch tanlang

Royal Children’s Hospital tungi xavotirni muhokama qilish va kerak bo‘lsa tungi chiroqdan mumkin bo‘lgan variant sifatida foydalanishni taklif qiladi. Sim xavfi bo‘lmagan xavfsiz yorug‘likni tanlang, haqiqiy sharoitni hisobga oling. Qimmatroq qurilma ko‘proq isbotlangan yordam yoki majburiy davolash degani emas, xarid o‘rniga oddiy variantni ko‘rish mumkin.

Soya qayerdan tushishini birga ko‘rib, oddiy buyum joyini o‘zgartirish mumkin. Bu davolash dasturi emas, kundalik variantimizdir. Birinchi kechada qo‘rquv yo‘qolishini va’da qilmang. Bola hali yaqinlik yoki tanish vaziyat izohini so‘rasa, buni muvaffaqiyatsizlik demang. Kuzatuvga qaytib, nima mos kelishini birga aniqlash mumkin, musobaqa shart emas.

Kechani tushunarli qiling

Bir necha bajariladigan qadamni kelishing: tayyorlanish, sokin ish tanlash, keyin nima bo‘lishini bilish. Har kecha qo‘rquvni sehrli yo‘qotadigan yangi usul qidirish kerak emas. Tushunarli tartib faqat bitta ota-onaning rejasida qolmasin. Haqiqatan uxlatadigan kattalarga mos bo‘lsin va ularning hammasi asosiy kelishuvni bilsin, bolaga turli talab berilmasin.

Tanish buyum taklif qilinsa, yosh va xavfsizlikni hisobga oling: chaqaloq uyqu joyiga yumshoq buyum qo‘yilmaydi. Maktab bolasiga yordam va chaqaloqning uyqu sharoiti turli savoldir. Maqola dori, uyquga o‘rgatish sxemasi yoki bolani unga mos bo‘lmagan joy va holatda ushlab turishni taklif qilmaydi. Zaruratda individual tavsiya mutaxassisdan olinadi.

Yordamni mukofot qilmang

Xayrlashgan bo‘lsangiz ham bola chaqirishi mumkin. Oqilona chegara va xavfsizlikni saqlab, aniq ehtiyojga javob bering. Faqat jasur yoki itoatliga yordam berilishi haqidagi so‘zlar murojaatni yana bir tekshiruvga aylantiradi. Qo‘rquvni halol aytishga xalaqit qilishi mumkin, yordamga chiqish yo‘li ochiq qolsin, bola avval qo‘rqmasligini ko‘rsatishi shart emas.

Kimdir juda charchasa, qaysi katta javob berishini o‘zaro kelishing. Go‘yoki allaqachon hech qo‘rqmaydigan kichik bilan taqqoslamang. Katta ham charchog‘ini tan olib, almashishni so‘rashi mumkin. Bolani barcha oilaviy qiyinchilik sababi deb e’lon qilish yoki holatini darhol tuzatishni talab qilish kerak emas, dam va yordam kattaga ham zarur.

Davomli qiyinchilikda baholash so‘rang

Qo‘rquv uyqu va kunduzgi hayotga kuchli xalaqit bersa, kuchaysa yoki boshqa tashvishli o‘zgarish bilan kelsa, shifokor yoki malakali mutaxassis bilan gaplashing. Royal Children’s Hospital davomli yoki kuchli tungi xavotirni qo‘shimcha yordam sababi deb ko‘rsatadi. Uy sinovlarini cheksiz davom ettirish emas, vaziyatni kengroq ko‘rish zarur bo‘lishi mumkin.

Qo‘rquvga bosqichma-bosqich duch kelishni mustaqil majburiy davolash sifatida tayinlamang. Jiddiy muammoga individual reja baholashni talab qiladi. Misollarimiz hurmatli suhbat va oddiy tayanchni tashkil qilishga yordam beradi. Bitta kechadan sabab aniqlamaydi yoki bola qo‘rqishni tugatishi shart bo‘lgan umumiy muddatni va’da qilmaydi, yordamni holatga qarab tanlash kerak.

Manbalar va material asosi

Kasbiy tavsiyalarga tayangan Oilalarning mustaqil materiali. Kundalik misollarni tahririyat taklif qilgan. Bu bitta boshqa maqolaning tarjimasi yoki qayta nashri emas. Mutaxassis taqrizi va o‘zbekcha matnning ona tili mutaxassisi tomonidan yakuniy tahriri hali o‘tkazilmagan.

The Royal Children’s Hospital — Sleep problems: children and teens